Kort verslag congres

Bezwaar en beroep, geschikt voor mediation?

Verslag mini-congres, 14 oktober 2010, Post Plaza te Leeuwarden

Zo’n 50 belangstellenden kwamen donderdagmiddag naar het mini-congres: Bezwaar en beroep, geschikt voor mediation? In de sfeervolle Plugzaal werden zij welkom geheten. Het welkomstwoord van de dagvoorzitter ging in op de woorden uit het gedicht van Willem Elschot: “…tussen droom en daad staan wetten en praktische bezwaren en weemoedigheid die niemand kan verklaren…”. Deze woorden lardeerden de lezingen.

De heer Jur Deckers ging vooral in op de verhouding tussen burger en overheid. De burger ervaart een machtsverschil, waardoor er snel frustratie optreedt. De overheid behoort in alle situaties behoorlijk te handelen, ook al doet de burger dat niet (meer). De politicus wordt bestuurder en blijft zich uitten in standpunten. Die bestuurder heeft weinig oog voor de gemeenschappelijke belangen, terwijl voor de burger vaak veel op het spel staat. In juridische procedures blijft de burger gefrustreerd. Mediation is een goed alternatief. Dit kan in de bezwaarschriftenprocedure; maar de vaardigheden kunnen ook in de hoorzitting worden toegepast.

De heer Guus Bax schetste de ontwikkelingen op het gebied van mediation. Via Amerika en Europa kwam mediation in Nederland terecht. Kenmerk van de Nederlandse overheid is, dat er steeds meer sprake is van horizontaal bestuur, een dienstverlenende overheid. Daarom is de code voor goed openbaar bestuur in 2009 op vrijwillige basis ingevoerd. Nu navolging uitblijft wordt overwogen om de bepalingen op te nemen in de Algemene wet bestuursrecht. De bezwaarschriftencommissie is van oorsprong bedoeld om te horen en te heroverwegen. Dit komt niet goed uit de verf. Daarom zijn alternatieven ontwikkeld, zoals De Andere Aanpak. Dit hoeft niet alleen bij ontvangst van een bezwaarschrift, maar kan ook in de tijd tussen besluit en beschikking of tussen aanvraag en besluit. Hij pleit voor: zo vroeg mogelijk beginnen en zoveel mogelijk zelf doen.

De heer Arnaud de Kwaasteniet schetst de ontwikkeling van mediation bij de sector bestuursrecht in Leeuwarden. De start was langzaam, maar komt nu wel op gang. Rechters hebben een verwijzingscursus gedaan en er zijn mediationfunctionarissen. Verwijzing naar mediators kan op verschillende momenten, ter zitting, bij de binnenkomst van het beroep of in de voorfase in aanloop naar de zitting. Bij WOZ-zaken is een proef gedaan om vaker mediation toe te passen. Een derde van de mensen die in beroep gingen, deed mee en hiervan was 75% succesvol afgerond met mediation. Toch is men wat voorzichtig met het vervolg. Dit komt omdat de mogelijkheid om de eerste 2½ uur kosteloos te procederen (omdat de Raad voor de Rechtsbijstand vergoed) per 1 januari 2011 komt te vervallen. Is betalen voor mediation een aantrekkelijke optie? Ook gaat de sector bestuursrecht anders werken, waardoor bepaalde zaken sneller ter zitting zullen komen. Toch is ook hij van mening, dat een uitspraak van een rechter vaak niets oplost. Hij pleit voor samenwerking met de bestuursorganen. Dit kan immers ook voordeel opleveren, zoals geen verweerschrift maken, niet ter zitting hoeven komen.

De heer Daan Keur vertelt tenslotte over de ervaringen bij het Hof. Bron van het conflict is niet een verschillende rechtsopvatting, maar miscommunicatie of conflicterende ego’s. Daar heb je als rechter geen oplossing voor. De oplossing in het rechtsgeschil is dan niet adequaat. Men pleit voor een integrale benadering: een duurzame en algehele oplossing waarbij de partijen de regie hebben. Er is dan commitment bij de partijen. Landelijk zijn de resultaten van mediation succesvol. 90% van de deelnemers zou het in het vervolg weer gaan doen. Belastingrecht en bestuursrecht zijn goede terreinen om mediation op toe te passen. Als nieuwe ontwikkelingen schetst Keur: het thematisch werken door de rechtspraak, verdergaande scholing en training door rechters op het gebied van conflictdiagnose en de nabijheid van rechtspraak en mediation. De rechtspraak is niet een naar binnen gekeerd college van wijze oude heren, maar heeft haar vensters open staan naar de ontwikkelingen in de samenleving.

Door de aanwezigen is nog enige tijd doorgepraat over het onderwerp.

De deelnemers waren erg enthousiast: groot succes, heel informatief, prima documentatie en goed georganiseerd, zo luiden enkele reacties.

12 NMI-mediators vulden na afloop een enquête in. Zij waardeerden het mini-congres met een gemiddelde van 8,2!